De eerste expertsessie van Aanpak SPV in 2026 was op dinsdag 24 maart en stond in het teken van het subsidieprogramma Fietsveiligheid Voorop. Liselotte van den Berg (ministerie van IenW) en Anne Ballering (ZonMw) namen de deelnemers mee in de achtergronden, opzet en subsidiemogelijkheden van het meerjarige programma.
Hessel de Jong (Aanpak SPV) opende de online bijeenkomst met een toelichting op de risicogestuurde aanpak van verkeersveiligheid. Hij lichtte toe hoe fietsveiligheid past binnen het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV). De negen beleidsthema’s uit het SPV zijn binnen de risicogestuurde aanpak vertaald naar vijf risico-indicatoren. Fietsveiligheid raakt met name aan:
- Veilige infrastructuur – waaronder veilige fietsvoorzieningen
- Veilige verkeersdeelnemers – zoals het gebruik van fietshelm en verlichting
- Veilige snelheid – bijvoorbeeld in relatie tot snelheidsverschillen op het fietspad.
Gemeenten en andere overheden kunnen via de kenmerken per risico-indicator gericht analyseren waar hun opgaven liggen. Om risico’s systematisch in beeld te krijgen zijn landelijke data beschikbaar via verkeersveiligheid.ndw.nu.
Aanleiding subsidieprogramma
Liselotte van den Berg schetste de context van het programma Fietsveiligheid Voorop. Nederland kent een sterke fietscultuur en fietsen levert belangrijke gezondheids- en duurzaamheidsvoordelen op. Tegelijkertijd zijn fietsers kwetsbaar in het verkeer. De afgelopen jaren stijgt het aantal ernstig gewonde fietsers, en prognoses laten zien dat deze toename zich voortzet zonder aanvullende maatregelen. De problematiek is divers:
- Veel enkelvoudige fietsongevallen, met name onder ouderen
- Toenemende drukte en snelheidsverschillen op het fietspad
- Groei van het aantal elektrische fietsen en andere voertuigen
- Schaarse ruimte in binnenstedelijke gebieden
- Uitdagingen bij nieuwbouwlocaties en buitenstedelijke fietsinfrastructuur.
In het Meerjarenplan Fietsveiligheid heeft het ministerie van IenW extra acties opgenomen om deze ontwikkeling te keren. Drie daarvan zijn ondergebracht in het subsidieprogramma bij ZonMw:
- Verminderen van valrisico’s, onder andere via trainingen, passende fietskeuze en productontwikkeling
- Aanpakken van risicogedrag, zowel bij fietsers als andere verkeersdeelnemers
- Kennisontwikkeling, gericht op geconstateerde kennishiaten zoals interactie op drukke fietspaden en veiligheid van elektrische fietsen.
Bij onderzoek naar maatregelen vraagt IenW om ook neveneffecten mee te nemen, bijvoorbeeld op fietsgebruik en gezondheid.
Opzet van het programma (2026–2033)
Anne Ballering gaf een toelichting op de rol van ZonMw en de opbouw van het programma. ZonMw programmeert en financiert onderzoek en praktijkgerichte projecten in opdracht van onder meer ministeries. Het programma Fietsveiligheid Voorop is dit jaar gestart en loopt tot en met 2033. De meeste subsidierondes beginnen voor 2030; projecten kunnen doorlopen tot 2034.
Drie programmalijnen
Om de doelen te structureren is het programma onderverdeeld in drie lijnen:
Programmalijn A – Doorontwikkeling en toepassing van interventies
Gericht op bestaande interventies:
- beter beschrijven en onderbouwen
- verder onderzoeken op effectiviteit
- opschalen naar bredere toepassing.
Voorbeelden zijn gedragsinterventies zoals educatieve programma’s, Doortrappen-activiteiten of andere lokale initiatieven. Later in het programma volgen ook uitvoeringsvouchers voor decentrale overheden, bedoeld om bewezen interventies breder toe te passen.
Programmalijn B – Kennisontwikkeling en innovatie
Gericht op:
- praktijkgericht onderzoek naar kennishiaten uit de kennisagenda
- ontwikkeling van nieuwe interventies waar nodig.
Bedoeld voor consortia, waarbij een onderzoeksinstelling als hoofdaanvrager optreedt. Samenwerking met praktijkpartijen, medeoverheden en andere relevante organisaties is verplicht, om de ontwikkelde kennis toepasbaar te maken in de praktijk.
Onderzoek naar infrastructurele maatregelen is mogelijk, maar de aanleg zelf valt buiten de subsidie.
Programmalijn C – Kennisdeling en infrastructuur
Deze lijn richt zich op:
- het versterken van de kennisinfrastructuur
- het organiseren van bijeenkomsten en leernetwerken
- het verbinden van onderzoek, beleid en praktijk.
Subsidieaanvraag: proces en aandachtspunten
Anne Ballering lichtte het subsidieproces toe.
- Per subsidieronde volgt een specifieke oproep met inhoudelijke en praktische voorwaarden.
- Er komen duidelijke deadlines (indiening tot 14.00 uur op de sluitingsdatum);
- De beoordeling van grotere aanvragen gebeurt door externe referenten en een onafhankelijke programmacommissie.
- Bij sommige aanvragen is cofinanciering vereist, afhankelijk van type organisatie en samenstelling van het consortium.
De publicatie van de eerste subsidieoproep (programmalijn B) is op 7 april 2026. Een online informatiebijeenkomst volgt op 16 april 2026. De deadline voor indiening is eind juni 2026, de besluitvorming in december 2026 en de start van projecten begin 2027.
Vragen uit de sessie
Tijdens de sessie kwamen onder meer de volgende punten aan bod.
- Rol van gemeenten: gemeenten kunnen deelnemen in consortia en later ook zelfstandig subsidie aanvragen via vouchers.
- Innovatieve oplossingen: ontwikkelaars kunnen deelnemen, mits hun voorstel aansluit bij de doelen van de subsidieoproep.
- Handhaving: handhavingsmaatregelen vallen buiten de scope van dit programma, de focus ligt op infrastructuur, gedrag en kennisontwikkeling.
- Brede welvaart en gezondheid: neveneffecten als impact op fietsgebruik, bereikbaarheid en gezondheid, moeten deel uitmaken van onderzoek en interventies.
Meer informatie
De subsidieoproepen en aanvullende informatie zijn te vinden op de website van ZonMw. Heb je vragen over het subsidieprogramma of ideeën voor toekomstige expertsessies? Neem dan contact op via de bekende kanalen van Aanpak SPV of ZonMw.
De presentaties tijdens het webinar zijn samengevoegd in deze pdf.
Bekijk hieronder de opname van het webinar.
Expertsessies
Aanpak SPV organiseert in 2026 meerdere expertsessies en webinars over uiteenlopende onderwerpen binnen de risicogestuurde aanpak verkeersveiligheid. De volgende twee sessies zijn op 15 april en 26 mei.
Bestuurlijk draagvlak voor verkeersveiligheid, woensdag 15 april
Jeroen Winkelmolen en Jos Hengeveld (Haskoning) vertellen over hun ervaringen met de politiek-bestuurlijke context van verkeersveiligheid. We nemen je mee in de zaken die van belang zijn bij het creëren van bestuurlijk draagvlak voor de uitvoering van jouw verkeersveiligheidsbeleid. Meld je hier aan
Ervaringen met 30 km/h in Amsterdam, dinsdag 26 mei
Tijdens de expertsessie van dinsdag 26 mei vertellen Anne Hovingh en Michiel Beers (gemeente Amsterdam) over hun ervaringen met de grootschalige invoering van 30 km/h in Amsterdam. Je hoort wat de achterliggende redenen voor die keuze waren, welke maatregelen zijn genomen, wat de resultaten zijn uit monitoring van de eerste periode, wat de succesvolle en minder succesvolle onderdelen waren in die aanpak. Meld je hier aan
